Guddoomiyaha Baarlamaanka Soomaaliya Sheikh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe) ayaa shaaca ka qaaday in todobaadka soo socda uu Baarlamaanka kulankiisa u horeeya ka yeelan doono khilaafka Madaxweynaha iyo Ra’iisul wasaaraha.

Hase ahaatee Sheikh Aadan Madoobe ayaa u sheegay Mudanayaal ka tirsan Baarlamaanka in maalinta sabtida ee soo socota kama dambeys ay dhici doonto Kulanka Baarlamaanka, inkastoo aanay ilaa iyo hada dhameyn kooramka Baarlamaanka ku fariisan karo, maadaama tiro badan oo Xildhibaano ay ka maqan yihiin Magaalada Baydhabo.

Sheikh Aadan Madoobe ayaa mar kale ku celiyay in xildhibaanada ka maqan Magaalada Baydhabo ay dib ugu soo laabtaan, si loo ambaqaado howlo Baarlamaanka u yaala, taasoo ka mid tahay arrimaha khilaafka ee Madaxweyne Yusuf iyo Ra’iisul wasaarihiisa iyo Heshiiskii awood qeybsiga jabuuti.

Sida lagu soo warramay guryaha ay degan yihiin Madaxweynaha, Guddoomiyaha Baarlamaanka iyo Ra’iisul Wasaaraha ayaa aad u mashquul ah, waxaana ka dhaca daqiiqad kasta kulamo Siyaasadeed oo dhex maraya Madaxdaas iyo xubnaha Baarlamaanka, iyadoona sida muuqato uu jiro loolan siyaasadeed oo ku wajahan dhinaca awooda baarlamaanka.

Gudoomiyaha Baarlamaanka Sheikh Aadan Madoobe oo gacan ka taagtay xalinta khilaafka Labada Mas’uul ayaa isna dhinaciisa waxaa uu ka wadaa kulamo xasaasi ah oo ku qotoma sida laga yeelayo khilaafka oo haatan usoo biyo shubtay dhinaca Baarlamaanka.

Hase yeeshee ma cada halka ay guusha raaci doonta, ma waxaa lagu kala bixi doonaa fadhiga Baarlamaanka mise si hoose ayay isu xalin doonaan Madaxda Dowladda KMG ee khilaafka ka dhaxeeya erayadaas iyo kuwa kaleba waxay ka mid yihiin waxyaabaha looga hadlayo kulamada Siyaasadeed ee ka socda Magaalada Baydhabo.

Uga dambeyntii waxaa maalmaha soo socda la kala ogaan doonaa xaaladda ka dhex taagan Madaxweyne C/llaahi Yuusuf iyo Ra’iisul Wasaare Nuur Cadde halka ay ku biyo shuban doonto, waxaana Labada Mas’uul ay wadaan kulamo ay ku soo jiidanayaan Xildhibaanada Baarlamaanka si midba midka kale uu kalsooni buuxda uga heli hadii ay ku tartamaan awooda Baarlamaanka.

Sheikh Shariif Sheikh Axmed iyo Xubno uu hogaaminayo ayaa goor dhoweyd ka soo degay garoonka diyaaradaha Cisaleey ee waqooyiga magaalada Muqdisho.

Dadweyne fara badan oo isugu soo baxay ayaa ka qeyb qaadanaya soo dhoweynta Sheikh Shariif iyo xubnaha uu hogaaminayo, iyadoo halkaasi ay sidoo kale ku sugan yihiin mas’uuliyiin kala duwan.

Sheikh Shariif Sheikh Axmed oo socdaalkiisa aan horey loo shaacin, ayaa lagu wadaa in uu booqdo deegaano kala duwan oo ka tirsan caasimadda, iyadoo ay wehlinayaan saraakiil sar sare oo ka tirsan Isbaheysiga dib u xoreynta dalka Soomaaliya.

Waa markii ugu horeysay oo Sheikh Shariif Sheikh Axmed cagta soo dhigay caasimadda Muqdisho, tan iyo markii uu burburka soo wajahay golihii Maxkadaha Islaamiga Soomaaliyeed, dabayaaqadii sanadii 2006-da.

Wixii kusoo kordha oo faah faahin ah kala soco wararkeena dambe

Xafiiska Qaramada Midoobay ee ku leeyahay ayaa shaaca ka qaaday in berri uu ka furmi doono Kulan labo maalmood soconaya oo looga hadlayo burcad badeedda Soomaaliya uu ka dhacayo maalinta arbacda ah magalada Nairobi ee dalka Kenya.

War ka soo baxay xafiiska siyasadda QM ee arrimaha Soomaaliya ayaa lagu sheegay in 10-11 bishan December kulan socon doona ay dawladda Kenya marti galinayso kaas oo looga hadlayo fafalka burcadbadeednimo ee ka jira geeska Afrika.

Ergeyga gaarka ah ee QM arrimaha Axmadu Walad Cabdalla ayaa sheegay in kulankan uu muhiimad wayn leeyahay marka la fiiriyo burcad badeedda sii awoodaysnaya ee ka jira xeebaha Soomaaliya ee qatarta galinaya xorriyadda iyo ammaanka ganacsiga badda.

Axmad Walada Cabdalla waxa uu sheegay in ay iska caddahay in dhibaatooyinka burcad badeedda oo la xalliyo in ay xiriir la leedahay nabad iyo xasilooni ka dhalata Soomaaliya.

Sidoo kale waxa uu sheegay in shirkan heerka caalami ah uu sare u qaadayo dareenka beesha caalamka iyo sidii ay u wada shaqayn lahayeen wadamada iyo hay’adaha caalamaka.

Si kasta ha ahaatee Kulankaan ayaa waxaa si wada jir ah u shir gudoomin doona wasiirka arrimaha dibadda Kenya Musa Wetangula iyo wakiilka gaarka ah ee QM ee arrimaha Soomaaliya Axmadu Walad Cabdalla waxaana ka qayb gali doona 140 wakiillo ka kala socda 40 wadan iyo hay’ado caalami ah.

Ciidamada gumeysiga Ethiopia oo tan iyo saakay dhaq-dhaqaaqyo ka sameynayey deegaanada u dhaxeeya degmooyinka Wanla-weyn iyo Leego ee gobolka Sh/Hoose, ayaa waxaa halkaasi waxaa ka soconaya dagaal aad u xoogan oo u dhaxeeya ciidamada gumeysiga iyo xoogagga Muqaawamada Soomaaliyeed.

Dagaalkan oo bilawday goor dhoweyd ayaa la maqlayaa madaafiic iyo rasaas aad u xoogan, taasoo ay walaac aad u fara badan ka muujinayaan dadweynaha ku dhaqan hareeraya goobta uu ka soconayo dagaalkaasi.

Ma cad u jeeda ka dambeysa howl galada ay ku dhaqaaqeen ciidamada gumeysiga Ethiopia, hasa ahaatee waxaa uu dhaliyey dagaal dhex mara ciidamada gumeysiga Ethiopia iyo xoogaga hubeysan ee Muqaawamada Soomaaliyeed.

Dagaalkan ayaa qeyb waxaa uu ka noqonayaa xiisado colaadeed oo mudooyinkan dambe laga dareemayay qeybo ka tirsan gobolka Sh/Hoose oo ay kal hore la wareegeen dhaq dhaqaaqa Al-Shabaab.

Shacabka Soomaaliyeed iyadoo ay hadal hayeen ka bixitaanka ciidamada gumeysiga Ethiopia ee dalka Soomaaliya, ayaa cutubyo ka tirsan ciidamada gumeysiga Etiopia waxay maanta dib ugu soo laabteen fariisinkii ay horey uga guureen ee gudaha degmada Yaaqshiid ee gobolka Banaadir, iyadoo arrintan ay walaac fara badan ka muujinayeen dadweynaha ku dhaqan xaafadahaasi.

Ciidamada gumeysiga Ethiopia ayaa waxaa ay dib u soo degeen dhismaha Somali-post ee degmada Yaaqshiid, halkaas oo lagu arkayo Askarta ciidamada gumeysiga Ethiopia oo ku soo laabtay dhufeysyadooda hore.

Ma jiro war ka soo baxay maamulka gobolka Banaadir oo mas’uuliyiinta hogaamineysa ay horey u sheegeen in ay gacan ka geesteen ka guuritaanka ciidamada gumeysiga Ethiopia ay markii hore ka guureen qeybo ka tirsan xarumihii ay deganaayeen ee gudaha degmada Yaaqshiid.

Sidoo kale ma cadda in ciidamada gumeysiga Ethiopia ay mar kale ka guuri doonaan xarunta ay haatan dib ugu soo laabteen ee gudaha xaafadda Towfiiq ee degmada Yaaqshid.

Cutubyo ka tirsan ciidamada gumeysiga Ethiopia ayaa Maanta soo gaaray qeybo ka tirsan gobolka Hiiraan, isla markaana fariisin ka sameystay deegaanka Kala-beyr ee waqooyiga magaalada Baladweyne, isla markaana waxaa laga dareemay xoogagga Muqaawamada ee ku sugan magaalada Baladweyne in ay bilaabeen dhaq dhaqaaqyo ciidan oo ay uga hortagayaan ciidamada gumeysiga Ethiopia.

Dadweynaha ku dhaqan hareeraya fariisinka cusub ee ciidamada gumeysiga Ethiopia, ayaa ka walwalsan xaaladooda nabad gelyo, iyagoona muujinaya suurtogelnimada in waqti walba uu dhoco dagaal saameyn ku yeesha dadka rayidka ah.

Sarkaal ka tirsan xoogaga Muqaawamada oo ka hadlayey arintan soo noqoshada ciidamada gumeysiga Ethiopia ee qeybo ka tirsan gobolka Hiiraan, ayaa soo jeediyey in shacabka gobolka Hiiraan ay la dagaalamaan ciidamada gumeysiga Ethiopia.

Ma cada sababtay ku kaliftay in ciidamada Ethiopia ay dib ugu soo laabteen fariisimo ay hore uga guureen ee gudaha gobolka Hiiraan, xilli shacabka ay hada hayaan go’aankii Ethiopia ay ku sheegtay in ay kaga baxeyso gebi ahaanba gudaha Somalia.

Si kasta ha ahaatee arintan ayaa ku soo beegmaysa xili ay ciidamada gumeysiga Ethiopia si xoogan ugu soo qulqulayaan gudaha Soomaaliya isla markaana ay Isbahaysiga Dib u xoreynta Soomaaliya Garabka Djibouti iyo Dowladda KMG ah ku heshiiyeen in ciidamada gumeysiga Ethiopia ka baxaan gudaha dalka Soomaaliya balse aysan weli wax ka xirgalay jirin.

Gudoomiyaha Isbahaysiga Dib u xoreynta Soomaaliya Garabka Djibouti Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo xalay u waramay Idaacada Hornafrik ee Magaalada Muqdisho ayaa markii ugu horeysay ka hadlay Bayaankii ay dhawaan soo saareen Culimada Musaalaxada iyo Sixida ee ku saabsanaa in Heshiiska Djibouti uusan waafaqsanayn Shareecada islaamka.

Sheekh Shariif ayaa ugu horeyn sheegay in ay soo dhaweynayaan Kaalinta Culimada. Hase yeeshee wuxuu si cad u sheegay in Bayaankii ay soo saareen uu san waafaqsanayn Shareecada Islaamka iyo Aragti Siyaasadeed oo wanaagsan.

Sheekh Shariif ayaa ku dhaliilay Gudiga Culimada in Macluumaadka ay wax ku dhiseen uusan ahayn Macluumaad dhab ah oo xaqiiqo ah, wuxuuna farta ku fiiqay in Gudiga laga rabay in ay dadka dhex-dhexaadiyaan, balse ma ahayn inay dhinac la saftaan.

Sidoo kale Sheekh Shariif oo arimahaas ka hadlayana waxa uu yiri “Culimada anaga Dadaalkooda waan soo dhaweynaynaa laakiin waxaan isleenahay Bayaankaas Shareecana ma waafaqsanayn Aragti Siyaasadeed oo wanaagsan oo waxtar ahna ma waafaqsanayn, Macluumaadkay wax ku dhiseena Macluumaad dhab ah oo xaqiiqo ah ma ahayn”.

Hase ahaatee wuxuu intaa uu raaciyey ee uu yiri: “Anaga mar waliba in aan Culimada Dowrkeeda ixtiraamno oo aan dadaalkooda soo dhaweyno waa arin aan horey u qaadanay, hadaba waxaan isleenahay iyaga laftigooda waxa laga rabay waxay ahaayeen Dad inay dhex dhexaadiyaane inay hadda dhinac istaagaan waxaan isleenahay kama qeyb qaadanayso xalka waxa meesha laga soo saarayna haday yihiin ciidamada Ethiopia ha baxaan, umadda soomaaliyeedna ha heshiiso waxa ka duwan ee nalaga sugaayo ama hadda qofki diidan uu keeni karo aanan ogayn, waxaan isleenahay Juhdigooda(dadaalkooda) waxaa fiican inay u wajahaan meel Bulshada Wax taraysa”.

Haddaba Isbahaysiga Dib u xoreynta Soomaaliya Garabka Djibouti ayaa si aad uga hadlay jawaabna ka bixiyey hadallada ka soo yeeray Culimo isku magacaawday “Culimada Musaalaxada iyo Sixidda”oo Bayaan ka soo saareen Magaalada Muqdisho dorraat, kaas oo ay ku sheegeen in Heshiiska Djibouti ee ay Isbahaysiga Garabka Djibouti iyo Dowladda KMG ah awooda ku qeybsadeen uusan Shareecada ku dhisneen iyo Maamulka Puntland oo ka soo horjeestay Heshiiskaas.

War subaxnimadii hore naga soo gaaray Magaalada Balad-Xaawo ee Gobolka Gedo oo Xad lala leh dalka Kenya in Xoogaga Islaamiyiinta ay la wareegay Gacan ku haynta Magaaladaas, iyadoo ay maalmahanba halkaasi ka socdaan Dhaq-dhaqaaqyo Ciidan oo uu wado Barre Hiiraale.

Goobjoogayaal degmada Balad-Xaawo ku sugan ayaa sheegaya in Xoogagaasi ay la wareegeen Magaalada iyo Tuulooyinka ku xeeran, isla markaana ay Fariisin ka sameysteen Saldhiga Magaalada iyo Wadooyinka soo gala Magaalada, waxayna 4 qori ka qaateenCiidankii ay ugu imaadeen Saldhiga Magaalada.

Hase yeeshee lama oga wax iska hor’imaad ah oo ka dhacay Magaaladaasi markii ay Soo galeen Xoogaga Muqaawamada, waxaana isla magaaladaasi shalay ku sugnaa oo dhaq-dhaqaaq Ciidan iyo kulamo kalaba ka waday Barre Hiiraale, kaas oo aan illaa iyo hadda la sheegi karin halka uu qabtay.

Balse dadka ku dhaqan Magaalada ayaa ka cabsi qaba in ay halkaasi isku fara saaraan Xoogaga Muqaawamada iyo Maleeshiyada Barre Hiiraale oo Baryihii u danbeeyay Dhaq-dhaqaaq Ciidan ka waday Gobolka Gedo.

Waxaa sidoo kale Degmada Buur-dhuubo ee Gobolka Gedo ayaa looga Dhawaaqay Maamul islaami ah oo ka kooban 7 xubnood.

Nin magaciisa lagu sheegay Xasan Jibriil oo Warbaahinta u hadlay ayaa sheegay in Maamul u sameynta Degmadaasi ay timaaday ka dib markii ay soo baxeen Khilaafyo cusub oo u dhaxeeya Beelaha wada daga halkaasi.

Sida muuqata Xoogaga Muqaawamada ayaa u soo jeedsatay in ay Maamulo Islaami ah ka sameeyo qeybo ka mid ah Gobolada iyo Magaalooyinka ay Gacanta ku hayaan, waxay arintani wax ka Badaleen Xaaladihii amaan daro ee ka jiray meelaha ay ka taliyaan Islaamiyiinta kala duwan.

Gudoomiyaha Isbahaysiga Dib u xoreynta Garabka Asmara, Sheikh Xasan Daahir Aweys ayaa shaaca ka qaaday in ay Xukuumada Itoobiya qorshaynayso sidii ay Bulshada Soomaaliyeed u Qeybin lahayd Qabiil Qabiil, islamarkaana ay uga fushan lahayd danaha ay doonayso.

Sheikh Xasan oo hadalkiisa sii wata waxa uu yiri “waxaa la wad-wadaa Qabyaalad iyo Qurun in hadana Dadkii loo qeyb qaybiyo, waxaana hadda la wadaa in Meelna la yiraahdo Hawiye, Awood Hawiye ayaan dhisnay bay yiraahdeen, nimankii Wadaadadana Meeshii waan ka erinay, Puntland Nidaam Daarood baan ka dhisaynaa, mid kale xaga Mid Isaaq baan ka dhisaynaa, waxa weeye Ethiopia iyo kuwa la socda, Meles Zenaawi baa ku yiri, ninkii uu ku yiri baana noo sheegay oo yiri Guusha aad meesha ka gaarteen maxay tahay markaas buu yiri wuxuu igu yiri guushaan gaarnay waxaa weeyaan Nimankii wadaada ahaana meeshii waan ka saarnay Awood Hawiyana waan dhisnay, marka hadda lafteeda waxa weeyaan, C/llaahi Yuusuf iyo kuwaan waxa uu u kala riix-riixaayo waxa weeyaan C/llaahina Daarood ha noqdo kuwaana Hawiye ha noqdeen waxaa Bakhtigaa ah ee uu wad wadaa waxa weeye Xumaan, iyagana uu ogyahay inuu ku maroojin karo”.

Sidoo kale Sheikh Xasan Daahir Aweys ayaa ugu Baaqay Shacabka Soomaaliyeed in ay ka Foojignaadan Hadimada Gumeysiga, isla markaana ay Dhabar adaygaan Dhibaatada uu ku hayo inta uu gudaha Dalka joogo. Wuxuuna ugu Bishaareeyay in ay soo dhowdahay Wakhtigii ay ka guulaysan lahaayeen Gumeysiga Itoobiya.

Sida uu sheegay Sheikh Xasan Daahir waxaa socda oo soo baxayaa qorshayaal muuqda oo la iskaga horkeenayo garabyada, iyo Beelaha Soomaaliyeed taas oo ay hurinayso Dowladda Ethiopia ee hagar-daamooyinka la daba taagan shacabka Soomaaliyeed ee Muslimka ah.